Search

Ang Iba’t Ibang Uri ng Sistemang Pang Ekonomiya

Ang Iba’t Ibang Uri ng Sistemang Pang Ekonomiya

Sa tuwing babanggitin ang salitang sistema, ito ay nagpapahiwatig ng mga pamamaraan alinsunod sa mga tamang pagkakasunod-sunod tungo sa maganda o positibong resulta. Ito ay nakabatay sa rin sa pagresolba sa mga suliranin at pangangailangan ng mga indibidwal na nasasakop ng lipunan. Ang hindi alam ng nakararami, may sistema ring sinusunod pagdating sa ekonomiya ng isang bansa. Ito ay isang pamamaraan na pinag-aaralan ng mabuti upang sa gayon ay maisakatuparan ng wasto o tama. Sa mas malawak ma eksplenasyon, ano nga ba ang tinatawag na sistemang pang-ekonomiya?

Ano ang sistemang pang ekonomiya?

Ang sistemang pang-ekonomiya ay isang uri ng pamamaraan na kinabibilangan ng produksyon, pamamahagi at paggamit ng mga serbisyo o produkto sa pagitan ng mga tao na sakop ng isang lipunan. ito ay ang mga pamamaraang ginagamit ng isang partikular na bansa upang makalikha at makapamahagi ng mga serbisyo at produktong makakatulong sa nakararami lalo na kung ito ay may kinalaman sa mga pang-araw-araw na pangangailangan. Saklaw nito ang mga institusyon, estraktura at mekanismo na siyang batayan sa paglikha upang makakalap ng mga angkop na kasagutan sa mga pangunahing katanungan na pang-ekonomiya. Katulad ng mga ibang sistemang ginagamit sa iba’t-ibang sitwasyon, mayroon rin itong iba’t-ibang uri.



iba’t-ibang uri ng sistemang pang ekonomiya

Merkantilismo – sumikat ito noong 16th century sa Western Europe. Ito ang sistemang namayaning pang-ekonomiyang kaisipan na gumagabay pagdating sa mga patakaran ng napakaraming bansa sa buong daigdig nuong mga naunang panahon. Nagbibigay ito ng mga kaisipang nagsusulong na ang kapangyarihan ng isang partikular na bansa ay nakadepende sa dami ng suplay ng mga ginto at pilak. Noong unang panahon, nakadepende ang pagkakaroon ng kapangyarihan at pamumuno ng isang pinuno sa dami ng ginto at pilak na mayroon ang isang tao. Maraming bansa sa Europa ang nagtuon ng pansin sa pagkolekta ng napakaraming ginto at pilak na kanilang ginawa sa pamamagitan ng pananakop sa mga bansang mahihina. Karagdagan nito, ang sistemang Merkantilismo ay isang sistemang pang-ekonomiya na ang isang bansa ay uunlad sa pamamagitan ng pagpigil sa pag-angkat at pagsuporta sa pag-export ng mga kalakal. Sapagkat, ang pangunahing layunin ng Merkantilismo ay ang pagkakaroon ng isang balanseng pangangalakal na magdadala ng ginto at pilak sa bansa at pagpapanatili ng tinatawag ng domestic employment. Kabilang sa mga bansang gumamit ng sistemang ito ay ang mga bansang:

  • Espanya
  • Pransya at
  • Britanya

Komunismo – ito ay ipinatupad sa Russia noong 1927 ni Vladimir Ilich Lenin na mas popular sa pangalang Lenin. Samantala, pinalaganap ang komunismo sa Tsina noong 1949 sa pamumuno ni Mao Zedong na mas kilala sa tawag na Mao Tse-tung. Ito ay isang uri ng sistema kung saan lumilikha ng makataong lipunan na hindi tumitingin sa kaurian o estado. Ito ay may layunin na manindigan sa panlahatang pagmamay-ari at sa matibay na prinsipyong “Galing sa bawat isa base sa kanyang kakayahan, para sa bawat isa base sa kanyang mga pangangailangan.” Mahigpit na ipinagbabawal sa sistemang ito ang pagmamay-ari ng mga pribadong industriya. Ang mga aklat na isinulat nina Karl Marx at Freidrich Engels ang itinuring na bibliya ng mga komunismo.

  • Communist Manifesto at
  • Das Kapital

Sosyalismo – sa sistemang sosyalismo, pag-aari ng pamahalaan ang mga primyerang industriya o gawain gayundin ang mga gamit sa produksyon. Pinapayagan rin sa sistemang ito ang mga tao ng magmay-ari ng mga maliliit na negosyo ngunit mga uri ng negosyo na maari pa ring kontrolin ng pamahalaan. Gayundin ang mga pribadong sektor na magmay-ari ng mga negosyo at pagkakaroon ng mga pribadong pag-aari. Ang pangunahing layunin nito ay ang pagkakaroon ng patas o magkakapantay-pantay na mga tao sa isang bansa. Ang pagkakamit ng tinatag na “welfare state” ay isang daan upang maibigay ang mga pangangailangan ng lahat ng tao. Ito rin ay masasabing pinaghalong ekonomiya dahil sa pagpapairal ng “command” at “market “ na ekonomiya.

Pasismo – sinimulan ito ni Benito Mussolini sa bansang Italya noong 1922. Samantalang si Adolf Hitler naman ang nagpakilala nito sa Alemanya. Ito ay makalumang pamamaraan ng pamumuno na pinangungunahan ng isang diktador na mayroon namang absolutong kapangyarihan. Ito ay isang uri ng pinuno na may istriktong paraan ng pamumuno at ang kanyang mga nasasakupan ay may tiyak na disiplina. Isang magandang halimbawa ng isang diktador na may istriktong pamumuno ay si Adolf Hitler. Ipinagbabawal sa sistemang ito ang pag-angkat ng produkto galing sa ibang bansa. Samantala, ang mga tao ay walang karapatang sumuway at magreklamo sa itinatadhana ng batas ng pamahalaan.

Kolonyalismo – ito ay isang sistema ng ugnayan sa pagitan ng mga bansa sa buong mundo kung saan sinasakop ng mga bansang malalakas ang mga bansang mahihina upang direktang mapakinabangan. Ito ay isang uri ng sistema kung saan makakaramdam ng panliliit ang mga mahihinang bansa at makakaramdam naman ng sobrang kapangyarihan ang mga malalakas na mga bansa.

Tatlong uri ng sistemang kabilang sa sistemang pang-ekonomiya

  • Tradisyunal na ekonomiya – pagsagot sa mga suliranin na naiimpluwensyahan ng mga paniniwala, tradisyon, kagawian at patakaran ng lipunan. Ang mga tao sa ilalim nito ay nagta-trabaho para sa isang komunidad.
  • Market Economy – ang mga pamilihan o merkado ay nagpapakita ng maayos o organisadong transaksyon sa pagitan ng mga mamimili at nagbebenta. Ito ay may matibay na pagkaka-organisa na hindi nagdudulot ng pagkalito sa parehong mamimili at nagbebenta.
  • Command Economy – sa ekonomiya na ito, ang pamahalaan lamang ang may responsibilidad sa paglutas sa mga suliraning pang-ekonomiya. Naniniwala na ang tanging nakakaalam ng kasagutan sa mga suliranin ay ang pamahalaan lamang.

Mga sistema na kabilang sa Market Economy

  • Piyudalismo
  • Merkantilismo at
  • Kapitalismo

Mga sistema na kabilang sa Command Economy

  • Komunismo
  • Sosyalismo at
  • Pasismo

Samakatuwid, masasabing walang perpektong sistema na aangkop sa isang bansa. Ito ay nangangahulugan na maaring mabago pa ang mga nasabing sistema alinsunod sa mga pangangailangan ng isang ekonomiya. At ito ay posible sapagkat sa araw-araw na pamumuhay, nagbabago ang mga pangangailangan ng tao. Ngunit, kaakibat pa rin nito ay ang paglilikha ng mga sistemang makakatulong ng malaki sa lipunan at hindi isang uri ng sistemang iilan lamang ang makikinabang.

Gaano kapakipakinabang ang artikulong ito?

Ang Iba’t Ibang Uri ng Sistemang Pang Ekonomiya
4.5 (90.48%) 21 votes